Spanje heeft met 1.200 stuwmeren bijna geen ruimte meer voor nieuwe dammen. Daarom verhoogt Aragón nu bestaande dijken, te beginnen bij het waterbekken van Fraga.

Het Ayuntamiento (gemeentebestuur) van Fraga, in de provincie Huesca, begon onlangs met de werkzaamheden om de dijk van een lokaal waterbekken twee meter te verhogen. Dat bekken slaat 190.000 kubieke meter op en levert het drinkwater voor de stad. Door de ophoging stijgt de maximale capaciteit met ongeveer 28 procent.

Op het eerste gezicht lijkt dat een detail in een land met 1.200 embalses (stuwmeren) en een totale opslag van ruim 56.000 kubieke hectometer. Toch raakt het precies de kern van een probleem dat zich onder de waterspiegel opstapelt. Nieuwe dammen bouwen lukt in Spanje namelijk nauwelijks meer.

Waarom bouwt Spanje bijna geen nieuwe stuwmeren meer?

Het Spaanse technologieplatform Xataka zette de cijfers op een rij. Spanje behoort tot de landen met de meeste dammen ter wereld, en de plekken die nog geschikt zijn, worden steeds schaarser, kleiner en milieutechnisch lastiger. In de afgelopen vijftien jaar kwamen er amper twintig stuwmeren bij, samen goed voor 803,6 kubieke hectometer.

De voorbeelden van stilgevallen projecten stapelen zich op. De dam van Mularroya bij Zaragoza staat er, maar een rechter verklaarde het project nietig wegens strijd met de Europese Kaderrichtlijn Water. Biscarrués in Huesca zit nog in de studiefase en ligt zwaar onder vuur vanwege de milieuschade. En het bekken van Almudévar is al jaren klaar, maar kan tot 2028 niet gevuld worden door een gebrek aan pompcapaciteit. Dat staat in contrast met het nieuws dat de waterreserves het hoogste niveau in jaren bereikten.

Wat is het echte probleem onder de oppervlakte?

Niet het tekort aan bouwlocaties vormt de grootste zorg, maar de modder. Spanje verliest jaarlijks zo’n 100 kubieke hectometer aan opslagruimte doordat slib en sediment zich op de bodem ophopen. Het stuwmeer van Mequinenza raakte daardoor al een tiende van zijn capaciteit kwijt.

Tegelijk voorspelt onderzoeksinstituut CEDEX dat de afvoer van regen- en smeltwater de komende veertig jaar met 11 tot 14 procent daalt. Minder water dat binnenkomt, en bekkens die langzaam dichtslibben. Die combinatie verklaart waarom volle stuwmeren geen garantie bieden, ook al staan de Spaanse stuwmeren nu voller dan in jaren.

Hoe wil Aragón meer water opslaan zonder nieuwe dammen?

Het antwoord van Fraga wijst de weg. Als je geen nieuwe dammen kunt bouwen in ongerepte dalen, verhoog je de bestaande. Ingenieurs pleiten daar al jaren voor. In Santolea, in de provincie Teruel, voerden ze die ophoging al uit, wat het oorspronkelijke bekken 81,75 kubieke hectometer extra opleverde.

Het meest in het oog springende project ligt bij Yesa, op de grens van Navarra en Aragón. Daar zou een verhoging tot 1.079 kubieke hectometer extra opslag opleveren, meer dan alle nieuwe stuwmeren van de afgelopen vijftien jaar samen. Voorlopig ligt het werk stil door juridische bezwaren.

Waarom gaat het zo traag?

Lang niet iedereen gelooft nog in het model. Critici, waaronder Greenpeace, vinden dat Spanje moet stoppen met de cultuur van het stuwmeer. Hun redenering: de opslagcapaciteit overtreft allang de hoeveelheid beschikbaar water, en een leeg bekken erbij maakt geen druppel extra. Catalonië beëindigde vorig jaar zijn historisch lange droogte na regen en smeltwater, maar zo’n opleving zegt weinig over de lange termijn.

Wat merken Nederlanders en Belgen hiervan?

Voor wie in Spanje woont of een vakantiehuis heeft in droogtegevoelige regio’s als Murcia, de Costa Blanca of Almería, raakt deze discussie de portemonnee. Watertekorten leiden tot hogere waterrekeningen, beperkingen op tuinberegening en lege zwembaden in droge zomers. Ook de prijs van Spaanse groente en fruit in de supermarkt hangt samen met de hoeveelheid irrigatiewater. Het loont dus om de waterhuishouding te volgen, ook in jaren dat de stuwmeren na weken regen vollopen.

Soms staan bekkens trouwens vol, terwijl niemand het water gebruikt, simpelweg omdat de leidingen er nooit kwamen. De strijd om het water blijft een van de heetste dossiers van Spanje, en een vredesakkoord lijkt nog ver weg.