Spanje heeft begin juli 2026 al ruim 50.000 hectare natuur zien verbranden, dubbel zoveel als op hetzelfde moment vorig jaar. Het land voert bovendien de Europese ranglijst van bosbranden aan, ver voor Frankrijk.

Het gaat om een combinatie van klimaatverandering en een leeglopend platteland, zo stelt de Spaanse nieuwswebsite Diario Costa in een recente opiniebijdrage. Waar Spanje vorig jaar rond deze tijd zes grote branden telde, staat de teller dit seizoen al op vijftien. Het Spaanse ministerie voor Ecologische Transitie registreerde de 50.000 hectare, terwijl het Europese systeem Copernicus (EFFIS) zelfs boven de 57.000 hectare uitkomt.

Waarom is dat cijfer zo verontrustend? Spanje heeft inmiddels 35 procent van alle verbrande bosgrond in de hele Europese Unie voor zijn rekening, met ruim driehonderd brandhaarden die het land onbetwist aan kop laten gaan. Dat gebeurt bovendien na 2025, het slechtste bosbrandjaar in dertig jaar, toen bijna 355.000 hectare in vlammen opging.

Wat maakt het Spaanse platteland zo brandbaar?

Wetenschappers zijn het volgens Diario Costa niet meer oneens over de oorzaak, alleen nog over de precieze omvang. Recordtemperaturen, langdurige droogte en vegetatie die steeds vroeger uitdroogt, vormen samen een gevaarlijke basis. Daarbovenop komt een typisch Spaans probleem: de ontvolking van het platteland.

Gebieden die inwoners verliezen, blijken precies de plekken waar de meeste hectares verloren gaan. Waar vroeger herders, vee en moestuinen het landschap in een fijnmazig mozaïek hielden, groeit nu aaneengesloten struikgewas. Dat is decennia aan opgestapelde brandstof, ontstaan doordat niemand het land nog bewerkt. La España vaciada (het leeglopende Spanje) is niet alleen een sociaal verhaal, het is ook brandhout in de wachtkamer.

Klimaat of platteland: welke oorzaak weegt het zwaarst?

Diario Costa waarschuwt voor een valse tegenstelling. Wie het probleem alleen aan de hitte wijt, ontkent de rol van verwaarloosd bosbeheer. Wie alleen naar het platteland wijst, doet net alsof een burgemeester met een bosmaaier de opwarming kan tegenhouden. Beide processen versterken elkaar: de opwarming rekt het gevaarseizoen op, terwijl het vertrek van boeren en herders precies de handen wegtrekt die het bos eeuwenlang in bedwang hielden.

Hoe reageren de Spaanse autoriteiten?

De regionale overheden hebben wel degelijk stappen gezet, erkent de opiniemaker. Andalusië verhoogde het budget van Plan Infoca (het Andalusische bosbrandplan) naar 271 miljoen euro, vijf procent meer dan vorig jaar, en richtte een speciale eenheid op die gecontroleerd vuur inzet als preventiemiddel. Madrid houdt zijn plan Infoma het hele jaar actief met ruim 52 miljoen euro, en Castilla y León kreeg een eigen jaarplan. Dit voorjaar presenteerde de nationale regering bovendien het grootste antibosbrandapparaat ooit, met tientallen vliegtuigen, drones en militaire eenheden.

Toch blijft de kritiek van Diario Costa hard: die investeringen richten zich vooral op blussen, niet op voorkomen. Een land dat fortuinen steekt in blusvliegtuigen en amper iets in herders, geeft daarmee stilzwijgend toe dat preventie geen prioriteit is.

Wat merken Nederlanders en Belgen hiervan?

Wie deze zomer in Spanje verblijft of er een woning heeft, ontkomt niet aan de gevolgen. De cijfers van dit seizoen bevestigen wat eerder al bleek uit de stand van zaken tot medio juni, toen Spanje al bijna drie keer zoveel hectare kwijt was als in dezelfde periode van 2025. Begin juli kostte de brand bij Los Gallardos in Almería aan minstens twaalf mensen het leven, onder wie vermoedelijk Belgen en Britten, en deze week dwong de bosbrand bij Zaragoza zes dorpen tot evacuatie. Houd bij rookontwikkeling ramen en deuren dicht, volg de aanwijzingen van de Guardia Civil (de Spaanse rijkspolitie) op en bel bij gevaar direct 112.

Diario Costa besluit met een verwijzing naar de zestiende-eeuwse dichter fray Luis de León, die ooit een moestuin op een berghelling bezong als toonbeeld van een verzorgd landschap. Diezelfde helling staat nu in brand, schrijft de auteur, niet toevallig, maar omdat het klimaat aandringt en de hand die het landschap vasthield, is losgelaten.