Op 19 juni 2014 besteeg Felipe VI de Spaanse troon na de abdicatie van zijn vader. Twaalf jaar later wordt zijn bewind getekend door politieke stormen, een familiebreuk en een gemoderniseerd koningshuis.

Vandaag is het precies twaalf jaar geleden dat Felipe VI in het Spaanse parlement werd uitgeroepen tot koning. Hij volgde zijn vader Juan Carlos I op, die na bijna veertig jaar de troon verliet. In zijn eerste toespraak beloofde de nieuwe vorst een vernieuwde monarchie, met de nadruk op transparantie, integriteit en nabijheid tot de burger.

Die belofte kreeg hij meteen op de proef gesteld. Felipe VI nam de kroon over op een van de woeligste momenten in de recente Spaanse geschiedenis, met een aanslepende economische crisis, schandalen rond zijn naaste familie en groeiende spanningen in Catalonië. Twaalf jaar later is zijn rol als staatshoofd uitgekristalliseerd in een reeks bepalende gebeurtenissen, opgesomd door het Spaanse nieuwsmedium Infobae.

Hoe maakte de koning het huis transparanter?

Een van de eerste ingrepen van Felipe VI was de modernisering van de Casa Real (het Koninklijk Huis). De instelling ging voortaan meer informatie naar buiten brengen over haar activiteiten en begroting, en stelde strengere interne regels op voor het gedrag van haar leden. In 2014 maakte Felipe als eerste Spaanse koning zelfs zijn persoonlijk vermogen openbaar, een breuk met het gesloten verleden onder zijn vader.

Die openheid had alles te maken met de reputatieschade die de monarchie had opgelopen. De jarenlange waardering die Felipe VI sindsdien terugwon, blijkt onder meer uit recente peilingen na het pausbezoek aan Spanje, toen de hele koninklijke familie een populariteitsboost kreeg.

Welke politieke crisis tekende zijn bewind?

Het scherpste moment kwam in 2017, tijdens de Catalaanse onafhankelijkheidskwestie. Na het illegale referendum van 1 oktober richtte de koning zich in een televisietoespraak tot het land. Hij verdedigde de grondwettelijke orde en de rol van de staatsinstellingen. De toespraak werd zowel geprezen als fel bekritiseerd, maar gold als een van zijn meest invloedrijke optredens.

Drie jaar later volgde een breuk dichter bij huis. In 2020 nam Felipe VI publiekelijk afstand van zijn vader, nadat berichten verschenen over diens buitenlandse financiën. De koning zag af van een mogelijke persoonlijke erfenis en schrapte de toelage die zijn vader uit de begroting van het Koninklijk Huis ontving. Juan Carlos I verliet datzelfde jaar Spanje.

Hoe bereidt Felipe VI zijn opvolging voor?

Een rode draad door deze twaalf jaar is de voorbereiding van prinses Leonor op haar toekomst als staatshoofd. Op 31 oktober 2023, op haar achttiende verjaardag, legde zij de eed op de grondwet af voor de Cortes Generales (het Spaanse parlement). Daarna begon ze aan een driejarige militaire opleiding bij land-, zee- en luchtmacht, die ze in juli 2026 afrondt. Onlangs koos ze daarna voor een studie Politieke Wetenschappen in Madrid, om zich verder voor te bereiden op het koningschap.

Voor Nederlandse en Belgische lezers is dat een opvallend contrast. Waar troonopvolgsters Amalia en Elisabeth vanaf hun achttiende een wettelijke toelage ontvangen, ziet Leonor bewust af van haar cadettensalaris. Haar militaire traject loopt bovendien gelijk met dat van haar vader, achtendertig jaar eerder.

Wat is de rol van koningin Letizia?

Naast de koning groeide koningin Letizia uit tot een spilfiguur. De voormalige journaliste bouwde een eigen agenda op rond gezondheid, onderwijs, cultuur en sociale thema’s, en werd zo een van de zichtbaarste gezichten van het huis. Samen versmalde het koningspaar de kern van de monarchie tot de vorsten en hun dochters, een bewuste keuze voor een kleiner, eigentijds koningshuis.

Waar toont de koning zich het meest betrokken?

Felipe VI is opvallend present bij nationale rampen en drama’s. Tijdens de coronacrisis ontmoetten hij en Letizia voortdurend zorgmedewerkers en getroffen burgers. En in november 2024 bezochten zij het door de DANA (een hevig regensysteem dat zware overstromingen veroorzaakte) verwoeste Paiporta in Valencia, waar zij een woedende menigte trotseerden.

Niet alle momenten zijn zwaar. Vorige maand presenteerde de koning persoonlijk de Spaanse WK-selectie in een video van de voetbalbond, een ongebruikelijk gebaar van steun aan de nationale ploeg. Het laat zien hoe de vorst zijn aanwezigheid afwisselt tussen tragedie en feest, terwijl hij stap voor stap de weg vrijmaakt voor de generatie van zijn dochter Leonor.