In Spanje bestaat geen Schijf van Vijf, maar wel een eigen voedingspiramide van de AESAN. Beide modellen komen qua basisprincipes verrassend dicht bij elkaar.

Voor Nederlanders die naar Spanje verhuizen roept de supermarkt al snel vragen op. Waar is het vertrouwde Voedingscentrum-logo, en volgens welke regels eet een Spanjaard eigenlijk gezond? Het Nederlandse Voedingscentrum ontwikkelde de Schijf van Vijf als praktisch hulpmiddel voor consumenten, met vakken voor groente, fruit, brood, zuivel en vet.

Spanje kent zo’n schijf niet, maar werkt sinds 2020 met eigen richtlijnen van de Agencia Española de Seguridad Alimentaria y Nutrición (voedselveiligheidsagentschap), afgekort AESAN. Die richtlijnen vervingen de oudere piramide NAOS uit 2006 en sluiten nauwer aan bij het traditionele eetpatroon rond de Middellandse Zee.

Wat is de Schijf van Vijf precies?

De Schijf van Vijf is een Nederlands voedingsmodel dat producten indeelt in vijf categorieën: groente en fruit, brood en granen, zuivel en vleesvervangers, vetten en oliën, en dranken. Het idee is simpel: eet dagelijks uit elk vak, in de juiste verhouding. Het model bestaat sinds de jaren zeventig en wordt regelmatig aangepast aan nieuwe wetenschappelijke inzichten, zoals de recente nadruk op peulvruchten als vleesvervanger.

Heeft Spanje een eigen versie van dit model?

Ja, en die versie lijkt in opzet op de Nederlandse. De AESAN-richtlijnen uit 2020 werken met concrete portie-adviezen: vier tot zes porties graanproducten per dag, bij voorkeur volkoren, aangevuld met groente, fruit, peulvruchten en vis. Net als de Schijf van Vijf benadrukt het Spaanse model gevarieerd en gematigd eten. Het grote verschil zit in de vorm. Waar Nederland een schijf gebruikt, kiest Spanje voor een piramide met daarin expliciet de <i>dieta mediterránea</i> (mediterraan dieet) als onderliggend patroon, inclusief extra vergine olijfolie als vaste basis.

Deze focus is niet toevallig. Het mediterrane leefpatroon wordt door onderzoekers al decennia gezien als verklaring voor de hoge levensverwachting in Spanje, momenteel rond de 84 jaar.

Waar zitten de grootste verschillen?

Het meest opvallende verschil is de rol van vet. De Schijf van Vijf behandelt vet als aparte, beperkte categorie. De Spaanse piramide plaatst olijfolie juist prominent en dagelijks in het voedingspatroon, wat aansluit bij hoe Spanjaarden al generaties koken. Ook rond vlees verschilt de nadruk. Nederland richt zich op vleesvervangers uit duurzaamheidsoverwegingen, terwijl Spanje vooral het onderscheid tussen wit en rood vlees benadrukt, met een sterk advies om rood en bewerkt vlees te beperken.

Wat beide modellen wel gemeen hebben: groente en fruit vormen de basis, granen zijn bij voorkeur volkoren en gematigdheid staat centraal, niet verbod.

Wordt het mediterrane dieet in de praktijk nog gevolgd?

Hier wringt de schoen. Uit cijfers van het Spaanse ministerie van Landbouw blijkt dat de consumptie van kernproducten uit het mediterrane dieet sinds 2000 flink is gedaald, vooral onder jongeren. Tegelijkertijd steeg het gebruik van kant-en-klare maaltijden de afgelopen twee jaar met bijna vijftig procent, een trend die ook in de supermarkt zichtbaar is. Het officiële model en de dagelijkse praktijk lopen dus steeds verder uit elkaar, iets wat ook in Nederland rond de Schijf van Vijf speelt.

Wat betekent dit voor Nederlanders en Belgen in Spanje?

Wie in Spanje boodschappen doet, komt geen Schijf van Vijf tegen, maar wel de Nutri-Score, die sinds 2026 in bijgewerkte vorm op steeds meer producten staat. Die schaal zegt iets anders dan de AESAN-piramide: hij vergelijkt producten binnen dezelfde categorie, niet het complete voedingspatroon. Voor wie gewend is aan de Nederlandse schijf is de vuistregel eenvoudig: volg de basisprincipes die je al kent, groente, fruit, volkoren granen en vis, en vervang boter gerust door de lokale olijfolie. Dat past zowel bij de Schijf van Vijf als bij het Spaanse voedingsmodel.