Spaanse huishoudens zijn in dertig jaar drastisch gekrompen. Het aantal mensen dat alleen woont steeg met 81 procent, terwijl grote gezinnen van vijf personen of meer met 73 procent kelderden.

Spanje telde nog nooit zoveel huishoudens als nu, en tegelijk waren die nog nooit zo klein. Tussen 1991 en 2022 groeide het aantal huishoudens met bijna 68 procent tot 19,75 miljoen, terwijl de bevolking in diezelfde periode maar met 22 procent toenam. De gemiddelde grootte van een huishouden zakte van 3,3 naar 2,4 personen. Het beeld van het volle Spaanse gezin, met ouders, kinderen, broers, zussen en grootouders aan één tafel, hoort steeds vaker tot het verleden.

Wie en waarom? De omslag komt door een combinatie van vergrijzing, een laag geboortecijfer en meer scheidingen. Onderzoekers Albert Esteve, Juan Galeano en Jesús García van het Centro de Estudios Demográficos, verbonden aan de Generalitat de Cataluña en de Universitat Autònoma de Barcelona, brachten de verschuiving in kaart voor zowel Spanje als Portugal.

Hoe klein zijn Spaanse huishoudens geworden?

De cijfers komen uit het onderzoek Hogares en transformación en España y Portugal (Huishoudens in transformatie in Spanje en Portugal), uitgevoerd in opdracht van het Observatorio Social (Sociaal Observatorium) van de Fundación ‘la Caixa’. De onderzoekers gebruikten gegevens uit de Encuesta de población activa (enquête naar de beroepsbevolking) over een periode van ruim dertig jaar. Het Spaanse nieuwsagentschap Servimedia bracht de resultaten naar buiten.

Huishoudens van twee personen blijven het meest voorkomend, maar de hogares unipersonales (eenpersoonshuishoudens) staan inmiddels op de tweede plek en vormen bijna een kwart van het totaal. In 1991 waren ze nog de minst gangbare woonvorm. Opvallend is dat huishoudens van drie personen al die jaren stabiel bleven. Het land beweegt dus naar twee uitersten: men woont alleen, of samen met een partner zonder of met één kind. De brede, uitgebreide familie verliest terrein.

Waarom wonen steeds meer Spanjaarden alleen?

De belangrijkste motor is de vergrijzing. Spaanse vrouwen leven gemiddeld langer dan hun echtgenoten, waardoor zij vaker en langer alleen achterblijven na het overlijden van hun partner. Volgens Esteve hertrouwen vrouwen na het verlies van een partner ook minder vaak dan mannen. Spanje vergrijst bovendien sneller dan ooit, met op dit moment al een recordaantal ouderen van 148 senioren per 100 jongeren.

Daar komt het lage geboortecijfer bij. Spaanse vrouwen krijgen gemiddeld minder dan 1,3 kinderen, ver onder de 2,1 die nodig is om de bevolking op peil te houden. Pas in 2025 noteerde het land voor het eerst in tien jaar weer iets meer geboortes, maar die opleving is broos. Veel jongeren stellen kinderen uit door onzekere banen en dure woningen, een patroon dat zichtbaar wordt in de moeizame combinatie van werk en gezin. Diezelfde jongeren blijven ook langer bij hun ouders wonen.

Dat de totale bevolking tóch groeit, danken de Spanjaarden vooral aan migratie. Zonder de instroom van nieuwkomers zou het land krimpen, zoals bleek toen Spanje onlangs een nieuw bevolkingsrecord van 49,5 miljoen inwoners verbrak.

En hoe zit dat met Nederlanders en Belgen in Spanje?

Voor wie naar Spanje emigreert of er overwintert, verandert het straatbeeld langzaam. Vooral in vergrijsde regio’s als Asturië en Galicië, waar de vergrijzing zeer ongelijk verdeeld is, wonen veel ouderen alleen. Dat zet de zorg, de woningmarkt en lokale voorzieningen onder druk, precies de sectoren waar ook Nederlandse en Belgische 65-plussers in Spanje mee te maken krijgen. Wie een woning zoekt, merkt bovendien dat de vraag naar kleinere appartementen voor één of twee personen blijft stijgen.