Spanje stevent dit jaar af op een record van meer dan 100 miljoen toeristen, terwijl steeds meer Spanjaarden zelf geen vakantie meer kunnen betalen. Het toerisme is onmisbaar voor de economie, maar drukt de eigen bevolking uit haar buurten.

Voor het eerst in de geschiedenis passeert Spanje dit jaar de grens van honderd miljoen bezoekers. Vorig jaar kwamen er al 96,8 miljoen, van wie 84 procent uit Europa. Onderzoeksbureau Oxford Economics verwacht dat het land 2026 afsluit met zo’n 109 miljoen bezoekers, een nieuw record na een recordjaar.

Die groei komt niet uit het niets. Zon, strand, veiligheid en een grote groep arbeidsmigranten die bereid is tegen laag loon te werken, maakten van sol y playa (zon en strand) de motor van de Spaanse economie. Het toerisme levert inmiddels 13 procent van het bruto binnenlands product en is goed voor drie miljoen banen, 13,4 procent van alle werkgelegenheid in het land.

Het Spaanse analysemedium El Orden Mundial beschrijft hoe die afhankelijkheid inmiddels een tweesnijdend zwaard is geworden. Sinds 2024 slapen er in Spaanse hotels meer buitenlandse toeristen dan eigen inwoners, en één op de drie huishoudens kan zich geen vakantie meer veroorloven. Wie in de grote steden woont, ziet de huurprijzen al vijf kwartalen op rij met dubbele cijfers stijgen, terwijl het meest voorkomende salaris nog altijd onder de 1.400 euro bruto per maand ligt.

Waarom kan Spanje niet zomaar minder toeristen ontvangen?

Het probleem is dat er simpelweg geen alternatief voorhanden is. Het toerisme is verantwoordelijk voor 27 procent van de economische groei sinds 2021 en fungeert als banenmachine voor mensen zonder diploma, waaronder veel migranten. Vier op de tien werknemers in de horeca hebben een buitenlandse achtergrond of dubbele nationaliteit.

Een overstap naar bijvoorbeeld de groene industrie, zoals batterijen of zonnepanelen, ligt niet voor de hand: die sector vraagt om geschoold personeel en concentreert zich juist in dunbevolkte gebieden, ver van de overvolle kust waar het toerisme zich heeft vastgezet.

Wat merken Nederlanders en Belgen hiervan?

Voor wie zelf naar Spanje reist of er een tweede huis overweegt, is het effect voelbaar in de portemonnee. De hotelprijzen in Spanje stijgen dit jaar bijna twee keer zo hard als het Europese gemiddelde, en ook de toeristenbelasting in Barcelona gaat vanaf april fors omhoog. Tegelijkertijd blijven Nederlanders en Belgen zelf gretige kopers op de Spaanse woningmarkt: recent nog bleken Nederlanders de op één na actiefste buitenlandse huizenkopers in Spanje te zijn, wat de druk op de woningmarkt in populaire regio’s alleen maar verder opvoert.

Welke maatregelen probeert Spanje al?

De regering probeert de uitwassen aan te pakken zonder de toeristenkraan dicht te draaien. Zo moest Airbnb tienduizenden illegale advertenties offline halen, al vernietigde het Hooggerechtshof onlangs het nationale register voor vakantieverhuur, omdat toerismebeleid een regionale bevoegdheid is. Barcelona gebruikt de opbrengsten van de toeristenbelasting inmiddels om schoolgebouwen te klimatiseren, en de btw op toeristische verhuur moet omhoog naar 21 procent.

Minister van Toerisme Jordi Hereu benadrukt dat niet het aantal toeristen, maar hun bestedingen leidend moeten worden, zodat lonen en leefbaarheid meebewegen met de groei.

Waar loopt de spanning het hoogst op?

Niet alleen aan de kust, ook in het binnenland groeit de onvrede. Op de eeuwenoude pelgrimsroute naar Santiago de Compostela meet de gemeente inmiddels geluidsniveaus van 115 decibel, vergelijkbaar met een ambulancesirene, doordat groepen wandelaars al vroeg in de ochtend door woonstraten trekken.

Investeerders als het Amerikaanse fonds Blackstone, inmiddels de grootste hoteleigenaar van Spanje, en platforms als Airbnb en Booking versterken die druk verder: hun boekingen in Spanje stegen tussen 2018 en 2024 met 80 procent. Zolang honderd miljoen bezoekers jaarlijks voor banen en belastinginkomsten zorgen, blijft de vraag onbeantwoord wie straks nog rustig aan de rand van diezelfde route kan wonen.