Waarom Spaans en Portugees hetzelfde lijken, maar totaal anders klinken

Op papier lijken Spaans en Portugees voor bijna negentig procent op elkaar, maar je oren vertellen een heel ander verhaal. Hoor je ze naast elkaar, dan knalt het heldere, scherpe Spaans eruit, terwijl het Portugees klinkt als een soort binnensmonds gesis. Mensen die de talen niet kennen, denken bij gesproken Portugees vaak zelfs dat ze naar het Russisch of een andere Slavische taal luisteren.

Toen ik voor het eerst in Lissabon uit de metro stapte, dacht ik oprecht dat ik per ongeluk in Polen of Rusland was beland.

Beide talen komen voort uit het simpele Latijn van de Romeinse soldaten. In de vroege middeleeuwen spraken ze in het noordwesten zelfs nog precies dezelfde taal: het Galicisch-Portugees. Dat was de taal van de dichters en troubadours. Alles veranderde toen Portugal in 1139 een eigen koninkrijk werd. Die nieuwe politieke grens zorgde ervoor dat de talen hun eigen weg gingen. Lokale invloeden en eeuwenoude stammen drukten hun eigen stempel op de manier van spreken, nog voordat de Romeinen er überhaupt waren.

Die unieke Portugese klank komt vooral door de Keltische stammen. Zij lieten een onzichtbare vingerafdruk achter met die typische neusklanken. Het Spaans koos onder invloed van het Baskisch en Arabisch voor messcherpe klinkers, maar het Portugees hield vast aan die nasale uitspraak. Kijk naar het Frans; daar zie je precies hetzelfde gebeuren door die sterke Keltische wortels.

Het is die typische neusklank die het Portugees zijn melancholische, bijna dromerige karakter geeft.

Portugezen slikken hun klinkers ook nog eens half in. Spanjaarden spreken elke lettergreep even hard uit, wat klinkt als een ratelend machinegeweer. In het Portugees verdwijnen onbeklemtoonde klinkers bijna helemaal of ze veranderen in een korte ‘uh’-klank. Dat maakt de taal compacter en veel zachter. Het weglaten van medeklinkers tussen twee klinkers versterkt dat zachtere karakter alleen maar.

Dit alles zorgt voor een gekke situatie. Een Portugees verstaat een Spanjaard meestal zonder moeite omdat de uitspraak zo duidelijk is. Voor de Spanjaard blijft het Portugees een groot raadsel door al die complexe klanken en het afwijkende ritme. De woorden op papier blijven bijna identiek. Zie het als twee broers met hetzelfde DNA die in totaal andere werelden zijn opgegroeid.

Remco Stoffer

Bijna 20 jaar geleden ben ik begonnen met SpanjeVandaag om Nederlanders en Belgen die in Spanje wonen, willen emigreren of er vaak op vakantie gaan, op de hoogte te houden van het laatste nieuws. Omdat niet iedereen Spaanse media begrijpt, selecteert de redactie dagelijks het belangrijkste nieuws en herschrijft dit tot duidelijke artikelen met eigen input. Nederlandstalige Spanje-liefhebbers kunnen dit ook volgen via de gratis nieuwsbrief, sociale media, podcasts en video’s.