Een Spaans studiecentrum stelt dat de pensioenleeftijd in Spanje naar 73 jaar moet om het stelsel financieel overeind te houden, terwijl politici vasthouden aan 67. Die kloof tussen wetenschap en politiek is groot, en raakt ook Nederlanders en Belgen die in Spanje wonen of er naartoe willen emigreren.

Het studiecentrum CEU Cefas heeft een rapport gepubliceerd dat weinig aan de verbeelding overlaat. Het Spaanse pensioenstelsel, ontworpen in de vorige eeuw voor een totaal andere bevolkingsopbouw, kan een gemiddelde levensverwachting die de 84 jaar nadert simpelweg niet meer dragen. Burgers ontvangen gemiddeld al meer dan twintig jaar een pensioenuitkering. Dat leidt volgens de onderzoekers tot een structureel tekort dat alleen gedicht kan worden door de pensioenleeftijd fors te verhogen, niet naar 68 of 70, maar naar 73 jaar.

De politieke realiteit in Madrid wijst echter een andere kant op. Spanje heeft al decennialang beloofd de pensioenleeftijd te bevriezen op 67 jaar, en er is geen draagvlak om die belofte te breken.

Waarom wordt 73 jaar als noodzakelijk gezien?

De kern van het probleem is demografisch. Spanje vergrijst in een tempo dat de sociale zekerheid steeds zwaarder belast. Zoals SpanjeVandaag al eerder berichtte, zal in 2045 bijna een derde van de Spaanse bevolking ouder zijn dan 65 jaar. De babyboomgeneratie stroomt de komende jaren massaal de pensioenleeftijd binnen, terwijl het geboortecijfer historisch laag blijft.

CEU Cefas noemt dit de invierno demográfico (de demografische winter). Dit fenomeen beschrijft het fatale onevenwicht waarbij een stijgend sterftecijfer botst met een uitgedroogde geboortemarkt. Het gevolg: een krimpende groep werkenden die een steeds grotere groep gepensioneerden moet onderhouden. Naar verwachting zullen de pensioenkosten door de babyboomgolf de komende decennia met drie tot vier procentpunt van het bbp stijgen, waarschuwt ook de begrotingswaakhond Autoridad Fiscal (begrotingsautoriteit).

Toch benadrukken de onderzoekers dat een hogere pensioenleeftijd geen echte oplossing biedt. Het is tijdwinst kopen. Zonder een structurele verjonging van de beroepsbevolking keert het tekort bij de sociale zekerheid binnen drie jaar na een leeftijdsverhoging terug. De werkelijke crisis zit niet aan de achterkant bij de gepensioneerden, maar aan de voorkant: er zijn simpelweg te weinig nieuwe premiebetalers.

Hoe staat Spanje er nu voor?

Voorlopig houdt Madrid vast aan de belofte van 67 jaar als eindpunt van een geleidelijke verhoging die in 2013 begon en in 2027 afgerond wordt. Wie in 2026 met pensioen wil gaan, heeft te maken met een officiële leeftijdsgrens van 66 jaar en tien maanden, tenzij er minimaal 38 jaar en drie maanden is bijgedragen aan de Seguridad Social (het socialezekerheidsstelsel). In dat geval mag men al op zijn 65e stoppen. Er is in Madrid momenteel geen politieke wil om een automatische koppeling aan de levensverwachting in te voeren.

Wat betekent dit voor Nederlanders en Belgen in Spanje?

Voor wie vanuit Nederland naar Spanje is geëmigreerd, speelt er nog een tweede dimensie. De AOW-leeftijd in Nederland dreigt de komende decennia flink op te lopen. De gevolgen voor je AOW als je jaren in Spanje woont zijn al ingewikkeld genoeg; een verder stijgende pensioenleeftijd maakt die berekening er niet eenvoudiger op.

Wat wil Nederland met de AOW-leeftijd?

Terwijl Spanje politiek op de rem staat, kiest Nederland voor een mechanische koppeling. Het kabinet-Jetten wil vanaf 2033 de AOW-leeftijd met een vol jaar laten stijgen voor elk jaar dat de gemiddelde levensverwachting toeneemt. Dat breekt met het Pensioenakkoord van 2019, waarin was afgesproken dat de leeftijd met acht maanden zou meestijgen per jaar extra levensverwachting. Die versnelling heeft grote gevolgen: in 2037 gaat de AOW-grens naar 68 jaar, in 2045 naar 69, in 2054 naar 70 en rond 2064 naar 71 jaar.

Voor wie nu dertig is, gaat de pensioendeur pas op zijn 71e open, als het kabinetsplan doorgaat. Het volledige langlevenrisico komt daarmee bij de burger te liggen. Waar de overheid voorheen een deel van de kosten van een stijgende levensverwachting op zich nam, draagt de werknemer nu de volledige last.

Twee landen, dezelfde demografische realiteit

Het contrast tussen beide landen is scherp. Nederland kiest voor automatische verhoging richting de 71 jaar. Spanje klampt zich vast aan 67, terwijl wetenschappers zeggen dat 73 de enige werkbare grens is om het stelsel financieel te redden. Beide benaderingen worstelen met hetzelfde probleem: Spanje vergrijst in een tempo dat de sociale zekerheid structureel onder druk zet, en datzelfde geldt voor Nederland. De vraag is niet langer óf de pensioenleeftijd stijgt, maar hoeveel en hoe snel de politiek bereid is dat te erkennen.