Het Spaanse OM eist twaalf jaar cel tegen een Nederlandse ondernemer op Mallorca. Hij zou de leider zijn van een bende die 25 ton giftige amandelen wilde verkopen.

De strafeis viel deze maandag. Het gaat om de hoofdverdachte in operatie ‘Nuts’, het onderzoek waarmee de Agencia Tributaria (Spaanse belastingdienst) en de Guardia Civil (Spaanse rijkspolitie) in 2023 een partij van 25 ton amandelen uit Australië in beslag namen. De noten kwamen aan in de haven van Alicante en bleken besmet met aflatoxinen, gifstoffen die schimmels vormen.

Tegen de hele groep, vier verdachten samen, eist het Openbaar Ministerie veertien jaar cel. Drie van hen zijn Spanjaarden, de vierde en vermoedelijke kopman is de Nederlander. Alle vier worden vervolgd voor een misdrijf tegen de volksgezondheid; drie van hen daarnaast voor het negeren van een bevel (desobediencia, ongehoorzaamheid aan de autoriteiten). Dat een buitenlandse lading zo zwaar besmet kon zijn, voedt een oude discussie: Spaanse boeren waarschuwen geregeld voor goedkope importproducten van twijfelachtige kwaliteit in de schappen.

Hoe giftig was de partij?

Bij aankomst in Alicante, begin 2023, nam Sanidad Exterior (de dienst voor buitenlandse gezondheidscontrole) een steekproef. De uitslag was schokkend: de waarden aflatoxinen lagen tot tien keer boven de Europese norm. Op 10 maart 2023 verboden de autoriteiten elke poging om de lading nog te “reinigen” en gelastten ze vernietiging.

Aflatoxinen horen bij de schadelijkste natuurlijke gifstoffen die in voedsel voorkomen. Ze ontstaan door schimmels op onder meer noten, granen en gedroogd fruit, vooral bij warme en vochtige opslag. Langdurige blootstelling brengt leverschade en een verhoogd kankerrisico met zich mee. Toezichthouders grijpen daarom hard in. Eerder dit jaar leidde een mogelijke gifstof tot een grote terugroepactie van babymelkpoeder in Spaanse winkels, en volgde er een waarschuwing voor populaire snoepjes.

Hoe probeerde de bende de controle te omzeilen?

In plaats van de noten te laten vernietigen, bedacht de groep een list. Volgens het Mallorcaanse nieuwsmedium Última Hora vroegen de mannen toestemming om de lading naar Mallorca te brengen, zogenaamd om die te verbranden in de oven van Tirme bij Palma. Eenmaal in Binissalem verbraken ze het sanitaire zegel, sloegen de amandelen op in een loods en wisselden de verpakkingen.

Daarna brachten ze de giftige noten terug naar het vasteland om ze te verkopen, terwijl ze de oven op Mallorca vulden met lege amandelschillen van vergelijkbaar volume. Zo kregen ze een certificaat dat de vernietiging van alle 25 ton bevestigde. De douane prikte uiteindelijk door het bedrog heen en blokkeerde de echte lading in Alicante.

Dit soort fraude past in een breder patroon waar Spaanse opsporingsdiensten hun handen vol aan hebben. Of het nu gaat om vervalste merkartikelen die de schatkist jaarlijks miljoenen kosten of om voedsel dat de regels ontduikt, de Hacienda (Spaanse fiscus) en de Guardia Civil trekken steeds vaker samen op.

Waarom is dit nieuws voor Nederlanders en Belgen?

Behalve de Nederlandse hoofdverdachte raakt deze zaak ook de consument aan de costa’s. Wie in Spanje woont of er verblijft, vertrouwt dagelijks op de controles aan de grens en in de winkel. Tegelijk laat onderzoek zien dat veel mensen zelf risico’s nemen met de houdbaarheid van voedsel.

De amandelen uit operatie ‘Nuts’ zijn voor zover bekend nooit verkocht. Het Servicio de Vigilancia Aduanera (douanecontroledienst) en Seprona, de natuurbeschermingstak van de Guardia Civil, hielden de partij tegen. Of de rechter de geëiste twaalf jaar overneemt, moet de uitspraak straks uitwijzen.