Wie de afgelopen weken door het Spaanse binnenland reed of op de Balearen aan het strand lag, kan ze bijna niet gemist hebben: kleine oranjebruine vlinders die overal in noordelijke richting fladderen. Het gaat om de mariposa cardera (distelvlinder), wetenschappelijk bekend als Vanessa cardui. De soort maakt een van de spectaculairste trektochten van het dierenrijk en dook dit jaar in uitzonderlijke dichtheden op, van de zuidkust tot de bergtoppen.

De oorzaak ligt in mei. Toen schoof een warme luchtmassa vanuit Noord-Afrika over het Iberisch Schiereiland, dezelfde stroming die ook zorgde voor de hittekoepel die eind mei de temperaturen in Spanje opjoeg tot bijna 40 graden. De vlinders liften mee op die gunstige winden en steken zo de Middellandse Zee over. Vooral op eilanden als Mallorca en Ibiza verbaasden bewoners en toeristen zich over de wolken vlinders boven velden, tuinen en zelfs de zee.

Waar komen al die vlinders vandaan?

De mariposa cardera legt jaarlijks een route af die tot de langste trekbewegingen behoort die we van vlinders kennen. Over meerdere generaties overbruggen de dieren zo’n 12.000 tot 15.000 kilometer, van de Afrikaanse savanne ten zuiden van de Sahara tot ver in Noord-Europa. Geen enkel individu maakt de hele reis. Telkens legt een nieuwe generatie een stuk af, plant zich voort en geeft het stokje door. Daarmee doet de soort iets wat we vooral van trekvogels kennen.

De Spaanse nieuwswebsite 20minutos schreef over een migratie zonder precedent: nooit eerder kwamen de dieren in zulke aantallen tegelijk binnen. Dat de massale komst samenvalt met een ongewoon warm voorjaar is geen toeval. Hogere temperaturen en groene vegetatie in de Sahel leveren veel voedsel voor de rupsen, waarna een nieuwe generatie massaal richting het noorden vertrekt.

Is dit een plaag of juist goed nieuws?

Geruststellend: de vlinders zijn volstrekt onschadelijk. Ze steken niet, vernielen geen gewassen van betekenis en verdwijnen vanzelf weer zodra ze noordwaarts trekken. Biologen wijzen er juist op dat de distelvlinder belangrijk werk verricht als bestuiver. Anders dan bijvoorbeeld de gevaarlijke processierups die dit jaar veel eerder dan normaal actief werd, vormt deze soort geen enkel risico voor mensen of huisdieren.

Toch laat de gebeurtenis ook een keerzijde zien. Het warme weer dat de vlinders meebracht, hangt samen met een breder patroon. Spanje kreeg dit voorjaar te maken met tropische nachten in mei waarin het kwik nauwelijks onder de twintig graden zakte, en die hitte zette zich voort tot in juni.

Wat merk jij ervan in Spanje?

Voor wie nu in Spanje is of binnenkort komt, levert het schouwspel vooral een mooi plaatje op. De vlinders trekken in golven en zijn doorgaans na enkele weken weer verdwenen. Wie ze wil zien, kijkt het best in open velden, langs kustwegen en op heuvels, waar de dieren zich verzamelen voor het warmste deel van de dag.

Veel relevanter voor de reiziger is de warmte zelf. De aanhoudende hitte die ook de Balearen in haar greep hield, maakte juni opnieuw warmer dan gemiddeld. Wie wil begrijpen hoe een Afrikaans hogedrukgebied die warme lucht als een deksel boven Spanje vasthoudt, vindt achtergrond in onze uitleg over hittegolven, tropennachten en calima.

De distelvlinders verdwijnen binnenkort weer richting Frankrijk en de rest van Europa, op weg naar koelere streken. Wie deze zomer met een beetje geluk een oranjebruine vlinder op het terras ziet landen, weet nu dat dat onschuldige beestje misschien al duizenden kilometers achter de rug heeft.