De Spaanse regering heeft donderdagavond de nationale noodtoestand afgekondigd voor Madrid en Ávila. Drie hevige bosbranden dwongen zo’n 11.500 mensen tot evacuatie, met de Unidad Militar de Emergencias (UME) nu aan het roer van de bestrijding.

De Spaanse minister van Binnenlandse Zaken, Fernando Grande-Marlaska, verklaarde donderdagavond laat de emergencia de interés nacional (noodtoestand van nationaal belang) voor de regio Madrid en de provincie Ávila in Castiilla y León. Aanleiding waren drie gevaarlijke bosbranden bij Villa del Prado, San Martín de Valdeiglesias en Burgohondo, die zich in hoog tempo uitbreidden door hevige wind en aanhoudende droogte.

De regionale premier van de Madrid-regio, Isabel Díaz Ayuso, had het kabinet donderdag om de hoogste alarmfase gevraagd. Interior wachtte tot laat op de avond met de beslissing, nadat functionarissen ter plekke eerst nadere onderbouwing van de aanvraag eisten. Uiteindelijk kreeg de UME (Unidad Militar de Emergencias, de militaire noodhulpeenheid) de operationele leiding, wat betekent dat de rijksoverheid nu de touwtjes in handen heeft bij de bestrijding en de bescherming van de bevolking.

Hoe groot is de schade tot nu toe?

Meer dan 10.000 mensen zijn geëvacueerd uit Villa del Prado, San Martín de Valdeiglesias, Pelayos de la Presa en Aldea del Fresno. Onder de geëvacueerden zitten ook kwetsbare groepen: een verzorgingstehuis in Aldea del Fresno met zeventig bewoners moest volledig ontruimd worden, net als een tehuis voor mensen met een verstandelijke beperking. Het Spaanstalige nieuwsmedium Infobae meldt dat er op het hoogtepunt meer dan 270 hulpverleners met tientallen voertuigen actief waren rond Madrid alleen al.

In Ávila moesten 1.500 mensen hun huis verlaten nadat de brand bij Burgohondo in amper veertig minuten drie kilometer aflegde. Het vuur bereikte inmiddels de Reserva Natural del Valle de Iruelas, een beschermd natuurgebied met een van de grootste kolonies zwarte gieren van Europa.

Wat betekent de noodtoestand precies?

Met het uitroepen van niveau 3 verschuift de operationele leiding van de regionale naar de nationale overheid. Marlaska volgde donderdagavond de ontwikkelingen vanuit het commandocentrum in Cenicientos. Volgens het ministerie speelden bij het besluit mee: de gelijktijdige aanwezigheid van meerdere zware branden, extreem ongunstig weer, de noodzaak om middelen van verschillende overheden te bundelen, en de dreiging voor bevolkingskernen.

Waarom laaide de discussie zo hoog op?

De aanvraag van Ayuso ging niet zonder wrijving. De rijksvertegenwoordiger in Madrid stelde vraagtekens bij de summiere onderbouwing van het verzoek en verweet de regionale regering dat ze de aanvraag vooral via een tweet naar buiten bracht. Uiteindelijk gaf Interior toch groen licht, na een dag waarin drie branden tegelijk om aandacht vroegen in Madrid, Castilla-La Mancha en Castilla y León.

Past dit in een patroon?

Zeker wel. Spanje beleeft dit seizoen een van de zwaarste bosbrandzomers van de afgelopen jaren. Begin deze week meldde SpanjeVandaag al dat het land al 120.000 hectare natuur kwijt is aan bosbranden, meer dan het drievoudige van vorig jaar. Ook de branden bij Guadalajara en Zaragoza zorgden onlangs voor tienduizenden hectares schade. Wie zich afvraagt waarom Spanje dit jaar zoveel harder brandt dan gebruikelijk, vindt de achtergrond in het artikel over de oorzaken achter de stijgende bosbrandcijfers: een combinatie van klimaatverandering en een leeglopend platteland waar niemand meer het land onderhoudt.

Wat betekent dit voor Nederlanders en Belgen?

Wie deze zomer in Madrid, Castilla y León of omliggende regio’s verblijft of er een woning heeft, doet er goed aan rekening te houden met plotselinge wegafsluitingen, rookoverlast en snelle evacuatiebevelen. De Nederlandse ambassade waarschuwde eerder deze zomer al voor het verhoogde brandrisico, en die oproep geldt nu onverminderd. Houd bij rookontwikkeling ramen en deuren dicht, volg de aanwijzingen van de Guardia Civil (de Spaanse rijkspolitie) op en bel bij gevaar direct het Europese alarmnummer 112.

Voor wie zich afvraagt hoe de extreme hitte en droogte dit soort branden aanwakkeren, biedt de uitleg over hittegolven, tropennachten en calima in Spanje meer achtergrond bij het weerpatroon dat dit bosbrandseizoen zo hardnekkig maakt.