Europa dringt aan op een rookverbod op terrassen, bushokjes en speeltuinen, maar alleen Zweden heeft dat al ingevoerd. Spanje werkt aan een eigen wet, al is die er nog lang niet.

De Europese Commissie en de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) willen dat lidstaten sneller stappen zetten tegen roken in de buitenlucht. Terwijl Zweden als enige EU-land al een volledig verbod kent op horecaterrassen, bereiden Spanje en België eigen wetgeving voor. Andere landen, zoals Litouwen en Letland, houden het bij gedeeltelijke regels.

Achtergrond van de discussie is recent Eurostat-onderzoek naar het aantal rokers per lidstaat. Gemiddeld rookt 24 procent van de Europese volwassenen, maar de verschillen tussen landen zijn groot. Bulgarije spant de kroon met 37 procent, gevolgd door Griekenland met 36 procent. Spanje en Frankrijk zitten daar met beide 24 procent precies op het Europese gemiddelde, terwijl Nederland met 11 procent juist tot de laagste scores van de Unie behoort. Dat meldt het nieuwsmedium ACN, in een artikel gepubliceerd door Diari de Tarragona.

Wat stelt Brussel precies voor?

Sinds september 2024 vraagt de Europese Commissie lidstaten om rookvrije zones uit te breiden naar plekken waar veel kinderen komen: parken, pretparken, zwembaden, schoolterreinen en ziekenhuisomgevingen. In december 2024 stemden alle EU-landen unaniem in met die aanbeveling, al blijft ze juridisch vrijblijvend. Brussel heeft namelijk geen directe bevoegdheid om roken in de buitenlucht te verbieden. Het doel: minder dan 5 procent rokers in de hele Unie tegen 2040, als onderdeel van het Europese kankerbestrijdingsplan.

Deskundigen van de organisatie Smoke Free Partnership wijzen erop dat zulke verboden werken, omdat ze de sociale norm veranderen: kinderen die geen rokers zien, beginnen zelf minder snel. Ook een hogere accijns geldt als effectief wapen, vooral tegen jongeren die minder te besteden hebben. Landen met de laagste rookcijfers, zoals Nederland en Zweden, combineren dit vaak met een relatief hoge tabaksprijs.

Waar staat Spanje in dit verhaal?

Spanje behoort volgens de WHO tot de koplopers in de aanpak van tabak, maar het land loopt op één cruciaal punt nog achter: een verbod op roken op terrassen. Op 21 juli gaf de Ministerraad, onder leiding van minister van Volksgezondheid Mónica García, voor de tweede keer groen licht aan een wetsvoorstel dat roken en vapen verbiedt op terrassen, bij bushokjes, op sportvelden en tijdens festivals. Het rookverbod op terrassen in Spanje is daarmee nog geen realiteit: eerst moet het Congres van Afgevaardigden akkoord gaan, waarna de tekst in het Boletín Oficial del Estado (BOE, het Spaanse Staatsblad) moet verschijnen.

De horecasector verzet zich fel. Brancheorganisatie Hostelería de España noemt de wet een afleidingsmanoeuvre van de minister om andere problemen in de zorg te maskeren. De WHO ziet dat anders en vraagt Spanje bovendien om tabak duurder te maken, aangezien het land met zijn 24 procent rokers nog relatief goedkoop is vergeleken met bijvoorbeeld Nederland of Zweden.

En hoe zit het met roken in Spanje zelf?

Ondanks twintig jaar strenge wetgeving hapert de daling van het aantal rokers. Recente cijfers laten zien dat ruim een derde van de Spanjaarden minstens af en toe rookt, terwijl vapes vooral onder jongeren snel terrein winnen. Dat maakt het Europese streven naar een generatie zonder tabak lastiger dan gehoopt.

Wat merken Nederlanders en Belgen ervan?

Voor wie in Spanje woont of er geregeld komt, verandert er voorlopig weinig: roken op een terras blijft toegestaan zolang het Congres zijn werk niet heeft gedaan. Dat verschil valt meteen op, want de horecagewoontes in Spanje wijken op meer punten af van Nederland en België. Wie zelf een woning verhuurt aan de kust, kan trouwens los van deze landelijke wet al roken in de huurwoning contractueel verbieden.

Het debat sleept al twintig jaar en meerdere aanscherpingen voort, en met de wankele politieke steun voor het huidige kabinet is allerminst zeker hoe lang de parlementaire behandeling gaat duren.