De eerste hittegolf van de zomer kostte in Spanje 212 mensen het leven tussen zondag en woensdag. Vooral het centrum en noorden van het land leden onder de warmte.

De cijfers komen van het bewakingssysteem MoMo, een instrument van het Centro Nacional de Epidemiología van het Instituto de Salud Carlos III (gezondheidsinstituut Carlos III). Dat systeem telt dagelijks het aantal overledenen in Spanje en berekent hoeveel sterfgevallen er meer zijn dan op grond van de historische reeksen te verwachten valt.

Woensdag sprong er pijnlijk uit. Op die ene dag noteerde MoMo 96 sterfgevallen, bijna de helft van het totaal over de vier dagen. Dinsdag en woensdag waren volgens de weerdienst AEMET (Agencia Estatal de Meteorología, de Spaanse weerdienst) bovendien de warmste junidagen sinds minstens 1950. Maandag stierven 38 mensen aan de warmte, zondag dertien. De warme periode viel samen met het begin van de eerste officiële hittegolf van het seizoen, die grote delen van het land boven de 40 graden duwde.

Welke regio’s werden het hardst getroffen?

Het zwaartepunt lag opvallend genoeg niet in het hete zuiden, maar in het centrum en noorden. Catalonië voerde de droevige lijst aan met 43 doden, gevolgd door Castilië en León met 32, Baskenland met 30 en Madrid met 28. Andalusië telde 18 sterfgevallen, Navarra en Aragón elk dertien, en Castilië-La Mancha elf. De Valencia-regio kwam op acht, Asturië op zeven, Galicië op vijf, en Cantabrië, Extremadura en La Rioja elk op drie.

Dat juist de noordelijke regio’s zo hard worden geraakt, is geen toeval. Deze gebieden staan bekend om hun gematigde klimaat, waardoor woningen en bewoners er minder op extreme hitte zijn ingesteld. Het Spaanse nieuwsmedium Infobae tekende de MoMo-cijfers op en wees erop dat dezelfde patronen zich eerder dit jaar al aftekenden. In mei registreerde Spanje immers een recordaantal van 101 hittedoden, het hoogste cijfer ooit voor die maand. De 212 doden van deze week komen daar bovenop.

Waarom sterven mensen aan de hitte?

De meeste slachtoffers bezwijken niet aan een klassieke hitteberoerte. Veel vaker werkt extreme warmte als een versneller van bestaande aandoeningen. Wie al kampt met hart-, vaat- of longproblemen, loopt tijdens een hittegolf veel meer risico. Het lichaam moet harder werken om af te koelen, en dat breekt kwetsbare mensen sneller op.

Daardoor zijn het vooral ouderen die de cijfers kleuren. Onderzoek laat zien dat hittegolven steeds dodelijker worden voor 65-plussers, zeker in slecht geïsoleerde woningen en stadscentra. Experts waarschuwen bovendien dat hittegolven niet alleen vaker voorkomen, maar ook vroeger in het jaar beginnen en langer aanhouden. Dat dit jaar in juni al recordtemperaturen sneuvelden, past naadloos in dat beeld.

Wat betekent dit voor reizigers en bewoners?

Wie deze zomer in Spanje verblijft of er woont, doet er goed aan de warmte serieus te nemen. Drink ruim water, vermijd inspanning tijdens de heetste uren en houd kwetsbare familieleden in de gaten. De Spanjaarden zelf hebben er een heel ritme omheen gebouwd, en hun gewoontes om de hitte te overleven werken ook prima voor Nederlanders en Belgen. Luiken dicht voor de zon binnenkomt, de middag rustig aan, en pas naar buiten als het kwik zakt.

Voor wie de Spaanse aanpak wil begrijpen, helpt het te weten dat een hittegolf in Spanje anders gemeten wordt dan in Nederland of België. De drempels en het soort warmte verschillen sterk, en dat verklaart waarom een Spaanse hittegolf zoveel zwaarder weegt.

De hittegolf reikt verder dan Spanje. Ook Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk kreunen onder uitzonderlijke temperaturen. In Frankrijk vielen achttien doden, onder wie twee kinderen die levenloos werden aangetroffen in een auto.