De zwarte stier van Osborne bestaat dit jaar zeventig jaar en groeide uit van reclamebord voor brandy tot een van de bekendste symbolen van Spanje. Het silhouet overleefde reclamewetten, rechtszaken en tientallen jaren aan slijtage.

Het verhaal begint in 1956 in El Puerto de Santa María, een havenstad in de provincie Cádiz (Cadiz) waar wijnhuis Bodegas Osborne is gevestigd. Ontwerper Manuel Prieto kreeg de opdracht een reclamebord te bedenken voor de brandy Veterano en koos voor het silhouet van een zwarte vechtstier. Een jaar later stond het eerste exemplaar, nog van hout en amper vier meter hoog, langs een weg bij Madrid.

Dat idee bleek een schot in de roos. Volgens de Spaanse website Vozpopuli groeide het silhouet in de decennia daarna uit tot iets veel groters dan een reclame-uiting: een beeld dat inmiddels onlosmakelijk verbonden is met de Spaanse identiteit zelf, tot in de popcultuur aan toe. Zo droeg de Argentijns-Spaanse muzikant Andrés Calamaro, frontman van de band Los Rodríguez, ooit een sticker van de stier op zijn gitaar, als eerbetoon aan wat hij als authentiek Spaans beschouwde.

Hoe overleefde de stier de wet?

In 1961 verving Osborne het houten bord door metaal, en groeide de stier mee naar zeven meter. Toen Spanje in 1988 reclame langs snelwegen verbood, loste Osborne dat handig op: het merk haalde simpelweg zijn eigen naam van het bord en hield het kale zwarte silhouet over, inmiddels opgeschaald naar veertien meter hoog en zo’n vierduizend kilo zwaar. Puur reclame was het toen al niet meer, eerder een landmark.

Definitieve zekerheid kwam er in 1997, toen het Tribunal Supremo (Hooggerechtshof) de stier vrijwaarde van sloop vanwege de esthetische en culturele waarde en de manier waarop het beeld inmiddels in het landschap was opgenomen. Vandaag staan er nog 92 van deze silhouetten verspreid over Spanje, een fractie van de circa vijfhonderd die er ooit stonden. Wie precies wil weten waar de overgebleven stieren zich bevinden, vindt de meeste in Andalusië, terwijl Catalonië er geen enkele meer telt, vooral om politieke redenen.

Nog 92 Osborne-stieren langs de Spaanse wegen: dit is waar ze staan

Waarom duikt de stier overal op?

Het silhouet is inmiddels zo alomtegenwoordig dat het opduikt op boekomslagen van totaal verschillende politieke signatuur en in klassiekers van de Spaanse film, zoals Jamón, Jamón van Bigas Luna met Javier Bardem en Penélope Cruz. Daarmee behoort de stier tot een select rijtje nationale iconen, samen met zaken als de vlag en het volkslied van Spanje, waarvan de herkomst voor buitenstaanders lang niet altijd bekend is.

En de drank waarvoor het ooit bedoeld was?

Weinig mensen die de stier langs de snelweg zien staan, weten nog dat het silhouet oorspronkelijk reclame maakte voor brandy uit Jerez. Wie meer wil weten over die en andere traditionele Spaanse dranken, ontdekt dat de link tussen de stier en de Andalusische drankcultuur allerminst toevallig is.

Wat betekent dit voor Nederlanders en Belgen?

Voor wie met de auto naar Spanje rijdt, hoort het spotten van de zwarte stieren langs de weg bijna standaard bij de reis, al is de kans om er eentje tegen te komen dus wel kleiner dan vroeger. Handig om te weten voor onderweg: hoe het zit met tol en wegenbelasting op de Spaanse wegen waarlangs de stieren staan. En wie na de rit nog niet genoeg heeft van Spaanse eigenaardigheden, vindt in een overzicht van bizarre en minder bekende feiten over Spanje nog een handvol andere verrassingen over ditzelfde land.

De stier zelf staat intussen onaangedaan op zijn heuvel, al zeventig jaar lang, en voorlopig lijkt niets daar verandering in te brengen.