Oleanders sieren duizenden kilometers Spaanse snelweg, en dat is geen toeval. De struik redt levens bij ongelukken, maar is tegelijk een van de giftigste planten van Europa.

Wie door Spanje rijdt, ziet ze overal: dichte rijen roze, witte en rode oleanders in de middenberm van de snelweg. Voor Nederlanders en Belgen die op vakantie richting de kust rijden, horen ze inmiddels bij het straatbeeld, ergens tussen de eerste tolpoortjes en het uitzicht op de zee. Maar achter die groene wand zit een doordacht verkeersveiligheidsplan, met een addertje onder het gras.

De adelfa, zoals de oleander in het Spaans heet, staat niet zomaar in de middenberm. De struik blokkeert het zicht op koplampen van tegemoetkomend verkeer, wat vooral ’s nachts verblinding voorkomt. Daarnaast vangt de dichte begroeiing voertuigen op die van de weg raken: de takken absorberen een deel van de klap en buigen de auto af, in plaats van hem recht op de andere rijbaan te laten belanden.

Waarom kiest Spanje juist voor deze plant?

Het antwoord is verrassend praktisch. Oleanders overleven met weinig water, groeien snel en doorstaan zowel hitte als kou zonder morren. Voor een land met duizenden kilometers snelweg en beperkte onderhoudsbudgetten is dat goud waard. Andere planten zouden vaker vervangen moeten worden of extra bewatering nodig hebben, iets wat langs een snelweg simpelweg niet te doen is.

Kan die dichte begroeiing ook gevaarlijk zijn?

Ja, en dat is de andere kant van het verhaal. Doordat je door de oleanders geen zicht hebt op de andere rijbaan, kan het zogenoemde tunneleffect optreden. Je verliest het gevoel voor je eigen snelheid, omdat er geen referentiepunten meer zijn aan de andere kant van de weg. Wie hier niet op bedacht is, rijdt sneller dan hij denkt, precies op de trajecten waar de Dirección General de Tráfico (DGT, de Spaanse verkeersdienst) toch al veel zware ongevallen registreert. Zo blijken bijvoorbeeld bepaalde snelwegtrajecten in Spanje structureel gevaarlijker dan andere, mede door dit soort factoren.

Is de oleander echt giftig?

De struik die je leven kan redden bij een ongeluk, is tegelijk een van de giftigste sierplanten van Europa. Elk onderdeel van de oleander, van blad tot bloem tot stengel, bevat giftige stoffen die het hart kunnen ontregelen. Voor volwassenen is dat zelden een probleem, want niemand loopt zomaar oleanderblaadjes te eten. Voor huisdieren en kleine kinderen ligt dat anders. Zij stoppen weleens iets in hun mond zonder te weten wat het is.

Bij inname kunnen misselijkheid, braken en diarree optreden, gevolgd door een versnelde hartslag, hartritmestoornissen en duizeligheid. In ernstige gevallen kan vergiftiging leiden tot hartstilstand. Wie een oleander in de tuin heeft en kleine kinderen of huisdieren in huis, doet er dus goed aan de plant buiten bereik te houden of goed in de gaten te houden wat er op de grond onder de struik ligt.

Wat betekent dit voor je eigen tuin in Spanje?

Veel Nederlanders en Belgen met een woning in Spanje planten zelf oleanders, vaak zonder te weten dat ze ook in particuliere tuinen aan bepaalde regels moeten voldoen. Hoge exemplaren moeten op voldoende afstand van de erfgrens staan, net als andere beplanting. Zo gelden er in heel Spanje vaste afstanden voor bomen en hagen ten opzichte van de buren, met boetes als je je daar niet aan houdt.

De oleander staat trouwens niet op zichzelf als plant die de Spaanse infrastructuur en natuur beïnvloedt. Ook elders zorgen aangeplante gewassen voor onverwachte gevolgen: zo verdrijft de eucalyptusboom in Galicië inheemse vogels uit hun leefgebied, terwijl de oleander juist doelbewust langs de weg staat om levens te redden.

Waar moet je verder op letten onderweg?

Wie door de oleanders heen tuurt naar het verkeer, doet er goed aan ook de nieuwste Spaanse verkeersborden te kennen. De DGT voegt regelmatig nieuwe signalen toe, zoals recent het bord dat waarschuwt voor roodlichtcamera’s. En op drukke zomerroutes als de AP-7 spelen niet alleen planten en verkeersborden een rol: ook oplichters langs de snelweg azen op vermoeide vakantiegangers die net gestopt zijn.

De volgende keer dat je over een Spaanse snelweg rijdt en de middenberm vol staat met kleurige bloemen, weet je in elk geval wat je ziet: een plant die zowel je redder als je risico kan zijn, al naar gelang waar je hem tegenkomt.