Een giftige kogelvis overspoelt de Griekse kust en is bij consumptie dodelijk voor mensen. Vissers zien hun netten aan flarden gaan, en de vraag is of deze indringer straks ook bij Spanje opduikt.

Op Kreta en andere Griekse eilanden slaan vissers al langer alarm over de Lagocephalus sceleratus, in het Nederlands de zilverwangen kogelvis. Het dier zwom via het Suezkanaal vanuit de Rode Zee de Middellandse Zee binnen en werd voor het eerst gesignaleerd in 2005. Twee decennia later beheerst de soort grote delen van het oostelijke Middellandse Zeegebied, met Kreta en Cyprus als brandpunten, en breidt hij zich langzaam westwaarts uit.

Het probleem is niet alleen economisch. De kogelvis draagt tetrodotoxine bij zich, een uiterst giftig gif dat in de organen van het dier zit opgeslagen en dat bij inname tot hartfalen en ademstilstand kan leiden. Vissers, wetenschappers en de Griekse overheid zoeken inmiddels naar manieren om zowel de plaag als het gezondheidsrisico onder controle te krijgen.

Wat maakt deze vis zo gevaarlijk?

Volgens het nieuwsmedium Infobae waarschuwen mariene biologen dat het gif bij inname dodelijk kan zijn en dat uiterste voorzichtigheid geboden is bij het hanteren en eventueel bereiden van de vis. Het dier kan tot dertien kilo wegen en heeft een opvallende, driehoekige kop met scherpe tanden waarmee het zelfs een vinger kan afbijten. De afgelopen jaren zijn tientallen dodelijke vergiftigingen en meer dan honderd intoxicaties gedocumenteerd in het oostelijke Middellandse Zeegebied.

Ondanks de risico’s benadrukken lokale gezondheids- en toeristenorganisaties dat er voor badgasten geen acuut gevaar bestaat. De kogelvis houdt zich doorgaans niet op in de drukke zwemzones van toeristische kustplaatsen.

Waarom hebben vissers zoveel last van de kogelvis?

De kogelvis eet vrijwel alles wat hij tegenkomt, van weekdieren tot vis die al in de netten zit. Omdat het dier in de Middellandse Zee geen natuurlijke vijanden heeft, plant de soort zich ongeremd voort. Een visser bij het eiland Astypalaia vertelde dat hij dagelijks tussen de honderd en tweehonderd exemplaren vangt, terwijl zijn netten na een paar dagen op zee al tientallen gaten vertonen. Op Kreta kost het repareren van beschadigde netten vissers vaak meerdere dagen werk per visdag.

Mariene bioloog Nota Peristeraki van het Helleens Centrum voor Marien Onderzoek berekende dat de schade en gederfde inkomsten door de kogelvis kunnen oplopen tot ruim achtduizend euro per vissersboot per jaar. Deze opmars past in een breder patroon: door het opwarmende water dringen steeds meer tropische en giftige vissoorten de Middellandse Zee binnen, een verschuiving die ook de zee bij Spanje aan het veranderen is.

Komt de kogelvis ook naar Spanje?

Voorlopig domineert de soort vooral het oostelijke Middellandse Zeegebied, ver van de Spaanse kust. Toch trekken wetenschappers de vergelijking met andere warmwaterindringers die inmiddels wel via Gibraltar of de Franse grens bij Spanje zijn opgedoken. Zolang het water blijft opwarmen, sluiten onderzoekers een verdere opmars richting het westen niet uit.

Voor Nederlanders en Belgen aan de Spaanse costa’s is dat geen onmiddellijke reden tot paniek, maar wel een teken dat de zee snel verandert. Zo zorgt de opwarming ook bij Spanje al voor de vleesetende Vibrio-bacterie en verschuift het zeeleven rond eilanden als Mallorca, waar recent nog een reuzentonijn van bijna 300 kilo aan land kwam. Ook langs de Andalusische kust ondervinden vissers al hinder van een Aziatische algenplaag die hun netten verstopt.

Wat doet Griekenland tegen de plaag?

De Griekse overheid startte een pilotprogramma waarbij vissers 5,33 euro per kilo gevangen kogelvis krijgen. De gevangen dieren worden ingevroren en daarna verbrand, omdat de vis volgens EU-regels als gevaarlijk industrieel afval geldt. Wetenschappers onderzoeken ondertussen of de tetrodotoxine ooit onschadelijk gemaakt kan worden, zodat de vis alsnog verhandeld zou kunnen worden, en kijken naar alternatieve toepassingen zoals visvoer of meststof. Vissersverenigingen dringen aan op een structureel subsidieprogramma, zoals buurland Cyprus dat al kent.

Voor de Griekse vissers is de kogelvis inmiddels een dagelijkse tegenstander die hun vak zwaarder maakt dan ooit, en wie langs de Spaanse kust vist, houdt de ontwikkelingen in het oosten van de Middellandse Zee ongetwijfeld nauwlettend in de gaten.