Spanje is dit jaar door de grens van 3.000 hittegerelateerde sterfgevallen gegaan, na een julimaand met naar schatting 2.026 doden door extreme temperaturen. Daarmee is 2026 tot dusver het op één na dodelijkste jaar sinds de metingen begonnen.

Het cijfer komt van het bewakingssysteem MoMo (Sistema de Monitorización de la Mortalidad Diaria, systeem voor dagelijkse sterftemonitoring), beheerd door het Instituto de Salud Carlos III (gezondheidsinstituut Carlos III) in Madrid. Alleen al in juli vielen naar schatting 2.026 slachtoffers, bijna het dubbele van vorig jaar juli en het op één na hoogste julicijfer sinds het systeem in 2015 van start ging. Alleen juli 2022, met 2.217 sterfgevallen, scoorde hoger. Tel je de ruim duizend doden van juni en de eerste julidagen erbij op, dan komt de teller van deze zomer boven de 3.000 uit.

Van de julislachtoffers waren 1.208 vrouw en 817 man. De grote meerderheid, 1.944 mensen, was ouder dan 65 jaar, en daarvan waren er 1.249 zelfs ouder dan 85. Catalonië telde met 544 doden de meeste slachtoffers, gevolgd door Andalusië (262), de regio Valencia (235), Baskenland (140), Castilië en León (130) en Galicië (129). Alleen op de Balearen registreerde het systeem geen hittedoden.

Hoe weet men dat iemand aan de hitte is overleden?

Dat is de vraag die vaak verwarring oplevert, en terecht. De cijfers komen niet van artsen die op een overlijdensakte “hitteberoerte” invullen. MoMo werkt statistisch: het systeem vergelijkt hoeveel mensen er dagelijks daadwerkelijk overlijden met hoeveel sterfgevallen je op basis van de laatste tien jaar zou verwachten voor die tijd van het jaar. Vallen er in een hete periode meer doden dan verwacht, dan schrijft het model dat overschot statistisch toe aan de temperatuur. Het gaat dus om een schatting van oversterfte, niet om duizenden individueel bevestigde diagnoses.

In de praktijk betreft het vaak ouderen of mensen met een hartaandoening, longziekte of nierprobleem, bij wie de hitte het overlijden waarschijnlijk heeft versneld. Specialisten wijzen er zelf op dat de methode ruimte voor interpretatie laat, maar MoMo geldt internationaal als een betrouwbaar en veelgebruikt instrument om de gezondheidsimpact van extreme temperaturen te volgen, ook omdat het al jaren dezelfde rekenmethode hanteert en zo vergelijkingen tussen zomers mogelijk maakt.

Waarom is deze zomer zo dodelijk?

Spanje beleefde tot nu toe vier officiële hittegolven, met eind juli nog een vierde episode tot 42 graden boven op wekenlange bosbranden. Al in mei registreerde het land een recordaantal hittedoden, vooral onder oudere vrouwen in het normaal koelere noorden. Dat past in een patroon: de sterfte onder 65-plussers door hitte is de laatste decennia met 85 procent gestegen, doordat vergrijzing, klimaatverandering en dichtbebouwde steden elkaar versterken.

Toch relativeert onderzoek de trend enigszins: over veertig jaar bekeken daalt de hittesterfte in verhouding tot de bevolking, vooral dankzij de opmars van airconditioning in Spaanse huishoudens. Vorig jaar, 2025, was met 3.832 geregistreerde hittedoden nog altijd zwaarder dan 2026 tot dusver, al loopt de teller met augustus voor de boeg nog door.

Wat betekent dit voor Nederlanders en Belgen in Spanje?

Voor wie in Spanje woont of er de zomer doorbrengt, is de boodschap simpel: de risicogroep bestaat vooral uit 65-plussers en mensen met een kwetsbare gezondheid, en juist zij onderschatten de hitte vaak. Drink voldoende, vermijd inspanning tussen twaalf en zes uur, en houd oudere buren of familie in de gaten, ook in regio’s die je normaal als mild beschouwt. Wie liever wat Spaanse gewoontes overneemt om koel te blijven, vindt praktische tips tegen de hitte die ook in Nederland en België werken. Bij klachten als verwardheid of het uitblijven van zweet geldt in heel de EU één telefoonnummer: 112.