Spanje heeft dit jaar al ruim 120.000 hectare natuur verloren aan bosbranden, meer dan drie keer zoveel als in dezelfde periode vorig jaar. Experts waarschuwen dat zelfs perfecte preventie het risico op grote branden niet meer kan wegnemen.

Het land voert daarmee de Europese ranglijst aan van meest getroffen landen dit seizoen, met de brand bij La Mierla in Guadalajara als grootste veroorzaker: die vernietigde er al meer dan 32.000 hectare en geldt als de zwaarste ooit in Castilla-La Mancha. Bij Los Gallardos in Almería kwamen dertien mensen om het leven, wat die brand tot een van de dodelijkste uit de Spaanse geschiedenis maakt.

De regering riep donderdag de nationale noodtoestand uit voor de regio Madrid en de provincie Ávila, waar duizenden bewoners moesten evacueren. Het is een scenario dat zich elk jaar herhaalt, en dat doet bij velen de vraag rijzen of Spanje zich onvoldoende heeft voorbereid op wat toch al jaren wordt voorspeld.

Volgens Valentín Gómez Mampaso, ingeniero de montes (bosbouwkundig ingenieur) en woordvoerder van het Instituto de la Ingeniería de España, is dat beeld te simpel. Zoals het Spaanse nieuwsmedium Infobae meldt, noemt hij Spanje juist het best voorbereide land ter wereld op het gebied van brandbestrijding. Het probleem zit hem niet zozeer in falende voorbereiding, maar in een combinatie van klimaatverandering en een opeenstapeling van brandbare vegetatie die simpelweg groter is dan de beschikbare middelen aankunnen.

Wat veroorzaakt de meeste bosbranden eigenlijk?

Slechts een klein deel van de Spaanse bosbranden ontstaat door de natuur zelf. Blikseminslag is daarbij verreweg de belangrijkste natuurlijke oorzaak, al gaat het maar om een paar procent van het totale aantal branden per jaar. Opvallend genoeg speelt bliksem wel een grotere rol bij de allergrootste branden: bij vuren van meer dan 10.000 hectare is blikseminslag sinds 1968 verantwoordelijk voor ruim een derde van de gevallen.

De overgrote meerderheid, zo’n 95 procent, wordt echter door mensen veroorzaakt. Een fors deel daarvan is puur per ongeluk: een weggegooide sigarettenpeuk, een verkeerd geplaatste barbecue, vonken van landbouwmachines of een defecte elektriciteitskabel tijdens onderhoudswerkzaamheden. Daarnaast blijft opzettelijke brandstichting een hardnekkig probleem. Meer dan de helft van alle Spaanse bosbranden wordt bewust aangestoken, vaak vanwege illegale agrarische quemas (grondbranden om land vrij te maken) of om weidegrond te regenereren. Pyromanen in de klinische zin vormen daarbinnen slechts een klein deel; de meeste opzettelijke branden hebben economische of sociale motieven, zoals conflicten in landelijke gebieden.

Zijn de budgetten voor brandbestrijding wel verhoogd?

Na de verwoestende zomer van 2025, het slechtste bosbrandjaar in dertig jaar met bijna 355.000 hectare verbrande grond, hebben de meeste Spaanse regio’s hun budgetten flink verhoogd. De Comunidad Valenciana trekt dit jaar 298 miljoen euro uit, Andalusië 271,6 miljoen, Castilla y León 222,7 miljoen en Galicië 213 miljoen. Ook Castilla-La Mancha zette er 10 miljoen euro bovenop ten opzichte van vorig jaar, terwijl de regio Madrid 52,2 miljoen euro besteedt aan preventie, waaronder bosbouwkundig onderhoud, maaiwerk en begrazing op ruim 5.600 hectare.

Daarnaast ging de landelijke campaña estatal (jaarlijkse nationale bosbrandcampagne) opnieuw eerder van start, op 1 juni, op besluit van het nationale coördinatiecomité voor bosbrandbestrijding.

Toch blijkt dat niet genoeg. “Wat voor voorbereiding en middelen kun je hebben als er in Castilla y León vorig jaar vier branden van meer dan 5.000 hectare tegelijk woedden in dezelfde provincie?”, stelt Gómez Mampaso. Een bijkomend probleem is dat 70 procent van het Spaanse bosareaal privébezit is, en veel eigenaren investeren niet in onderhoud, omdat kleinere percelen simpelweg te weinig opleveren.

Hoe erg speelt de hitte hierin mee?

Dit jaar kende Spanje een natte winter, gevolgd door een relatief droog voorjaar en een zeer droge juni. Daardoor verdween de restvochtigheid in de bodem sneller dan normaal, wat de verspreiding van de branden nu al aanwakkert. Dat zegt klimaatonderzoeker Cristina Santín van het onderzoeksinstituut CSIC-Universiteit van Oviedo tegen Science Media Centre España.

Víctor Resco de Dios, hoogleraar bosbouwtechniek aan de Universiteit van Lleida, gaat nog verder. Hij sluit niet uit dat Spanje binnenkort te maken krijgt met scenario’s zoals in Californië of Australië, waar branden honderdduizenden hectares of zelfs een miljoen hectare beslaan. Vorig jaar zag hij al meerdere brandfronten van tienduizenden hectares die bijna samensmolten tot één megabrand van meer dan 100.000 hectare.

Heeft de preventie dan toch gefaald?

Niet per se, zeggen meerdere experts. “Hoe goed de preventie ook is uitgevoerd, het risico op grote branden wordt sowieso steeds groter”, aldus Santín. Dat komt vooral doordat er simpelweg meer brandbaar materiaal ligt, met name door het wegtrekken van bewoners uit het platteland, waardoor niemand het land nog onderhoudt. Vegetatie is bovendien door de opwarming van de aarde steeds meer dagen per jaar “brandklaar”.

Juan Caamaño van de Fundación Pau Costa wijst op de meerlagigheid van preventie: sociale aspecten, ruimtelijk beheer, gemeentelijke plannen en het besef van eigen verantwoordelijkheid. Dat vraagt volgens hem tijd en een culturele omslag, geen quick fix. Víctor Fernández García, hoogleraar agroforestrie aan de Universidad de León, is kritischer en wijst erop dat quemas prescritas (gecontroleerde, preventieve branden) nog te weinig worden ingezet, terwijl dit juist een relatief goedkope manier is om opgehoopte begroeiing terug te dringen.

Wordt 2026 erger dan 2025?

Met de huidige cijfers vrezen sommigen dat dit jaar het rampjaar 2025 evenaart of overtreft. Toch is het vuur onvoorspelbaar: in het eerste kwartaal van 2026 brandde er al bijna 13.000 hectare, meer dan het dubbele van dezelfde periode vorig jaar, zonder dat dit meteen iets zegt over de rest van het seizoen.

Wat de komende weken doorslaggevend maakt, is vooral het weer. “Zolang het niet regent, blijft de brandstof verslechteren”, aldus Caamaño. Wind en droge onweersbuien bepalen volgens hem uiteindelijk hoe het seizoen zal aflopen. Er zitten nog twee zware maanden voor de boeg.

Voor Nederlanders en Belgen die deze zomer in Spanje verblijven, met name in Madrid, Castilla y León of Aragón, blijft de waarschuwing van de Nederlandse ambassade onverminderd actueel: houd rekening met plotselinge wegafsluitingen en snelle evacuaties, en volg bij rookontwikkeling altijd de aanwijzingen van de Guardia Civil (Spaanse rijkspolitie) op. Wie de omvang van dit seizoen in cijfers wil zien, vindt die in het overzicht van de 120.000 hectare die Spanje dit jaar al kwijtraakte, of in het verslag van de branden bij Guadalajara en Zaragoza die samen goed waren voor meer dan 30.000 hectare schade. Ook de nationale noodtoestand voor Madrid en Ávila laat zien hoe snel de situatie deze zomer kan escaleren.