Terwijl bosbranden bij Ávila al meer dan 24.000 hectare verwoestten, grijpen boeren en dorpsbewoners zelf in. Via WhatsApp-groepen waarschuwen agrariërs elkaar voor nieuwe brandhaarden, terwijl vrijwilligers met tractoren en tuinslangen hun huizen verdedigen.

In de dorpen van het Tiétar-dal, waar het vuur bij Burgohondo al dagenlang om zich heen grijpt, wachten bewoners niet af tot de brandweer arriveert. Boeren rijden met hun tractoren de akkers in om brandgangen te ploegen, terwijl anderen met emmers en tuinslangen de gevel van hun huis nat houden. Wie in de regio woont of er een vakantiehuis heeft, merkt dat de grens tussen officiële hulpdiensten en burgerinitiatief deze zomer flinterdun is geworden.

De aanpak sluit aan bij wat al langer her en der in Spanje gebeurt: agrarische gemeenschappen die zichzelf organiseren via de mobiele telefoon. In plattelandsgemeenten stellen boeren en veehouders speciale WhatsApp-groepen samen, waarin ze elkaar meteen waarschuwen zodra ze rook of vlammen zien. Boswachters en guardas forestales (boswachters) zitten vaak zelf in diezelfde groep en geven de informatie door aan de brandweer, die zo sneller weet welke vrijwilligers met welke middelen beschikbaar zijn.

Het Spaanse nieuwsmedium 20minutos beschrijft hoe agrariërs op deze manier vaak als eersten bij een beginnende brand staan, simpelweg omdat ze al met hun machines op het land zijn wanneer het vuur begint. Diezelfde krant bracht in een tweede artikel het verhaal van vrijwilligers rond Ávila die hun eigen huizen en die van buren verdedigen, en zich daarbij regelmatig in de steek gelaten voelen door de trage opschaling van professionele hulp.

Waarom grijpen bewoners zelf in?

De schaal van de branden dit seizoen maakt duidelijk waarom. Spanje riep vorige week voor het eerst in de democratische geschiedenis de hoogste bosbrandnoodfase af, en inmiddels zijn ruim 121.000 mensen geëvacueerd uit dorpen in Madrid en Ávila. De brand bij Burgohondo-Navaluenga legde soms drie kilometer af in veertig minuten, een snelheid waarbij professionele hulpdiensten simpelweg niet overal tegelijk kunnen zijn.

Dat verklaart ook de frustratie die uit de gesprekken met dorpsbewoners spreekt. Wie zijn hele leven ergens woont en ziet hoe het vuur dichterbij komt terwijl er nog geen brandweerwagen in zicht is, grijpt naar wat voorhanden is: een tractor, een tuinslang, een emmer water. Boerenorganisaties benadrukken steeds dat agrariërs niet de veroorzakers zijn van deze branden, maar wel vaak de eersten die er iets tegen kunnen doen, simpelweg omdat ze al met geschikte machines op het terrein aanwezig zijn.

Wat doet de overheid eraan?

De Spaanse regering riep de emergencia de interés nacional (noodtoestand van nationaal belang) af, waarmee de Unidad Militar de Emergencias (UME, de militaire noodhulpeenheid) de leiding overnam van regionale diensten. Er zijn inmiddels meer dan 1.800 hulpverleners actief, versterkt met blusvliegtuigen uit Griekenland en Italië. Toch blijkt uit eerdere berichtgeving over de noodtoestand dat zelfs deze inzet de snelheid van het vuur nauwelijks kan bijbenen op momenten dat wind en droogte samenspannen.

Dat de situatie zo uit de hand kon lopen, komt niet uit de lucht vallen. Spanje verloor dit jaar al meer dan 120.000 hectare natuur aan bosbranden, en experts wijzen op een combinatie van klimaatverandering en een leeglopend platteland als oorzaak achter de stijgende cijfers: waar vroeger herders en boeren het landschap onderhielden, groeit nu ongecontroleerd struikgewas dat als brandstof dient zodra de vlammen toeslaan.

Wat betekent dit voor Nederlanders en Belgen?

Wie een woning heeft in de Sierra de Gredos, het Tiétar-dal of omliggende gebieden, doet er goed aan buren en lokale WhatsApp-groepen in de gaten te houden naast de officiële kanalen. De Nederlandse ambassade waarschuwde deze zomer al voor het verhoogde brandrisico en raadt aan belangrijke documenten klaar te leggen voor het geval een snelle evacuatie nodig is. Houd bij rookontwikkeling ramen en deuren dicht, volg de aanwijzingen van de Guardia Civil op en bel bij gevaar direct 112.

Voor de boeren en dorpelingen rond Ávila blijft de vraag intussen niet theoretisch. Zolang de wind niet draait, staat de volgende ploegdienst al klaar met de tractor voor de deur.