Spanje riep vrijdag voor het eerst in zijn democratische geschiedenis de hoogste bosbrandnoodfase af. In Madrid en Ávila zijn inmiddels ruim 63.000 mensen geëvacueerd en vliegtuigen uit Griekenland en Italië zijn onderweg.

Minister van Binnenlandse Zaken Fernando Grande-Marlaska besloot vrijdag tot de emergencia de interés nacional (noodtoestand van nationaal belang), oftewel situación operativa 3. Deze figuur werd in de Spaanse geschiedenis maar één keer eerder ingezet, tijdens de grote stroomstoring van maart. Met de afkondiging neemt de rijksoverheid de coördinatie over van alle regionale en lokale hulpdiensten bij de branden rond Villa del Prado en San Martín de Valdeiglesias in Madrid, en bij Burgohondo-Navaluenga in Ávila.

De beslissing kwam nadat de regionale premier van de Madrid-regio, Isabel Díaz Ayuso, toegaf dat de regio op meerdere fronten “buiten bluscapaciteit” opereerde. Ook regeringsafgevaardigde Francisco Martín noemde de situatie “zeer ingewikkeld”. Het Spaanstalige nieuwsmedium Euronews meldt dat Brussel inmiddels het Europese mechanisme voor civiele bescherming heeft geactiveerd: Griekenland stuurt twee Canadair-blusvliegtuigen, Italië nog eens twee, die zaterdag samen met versterking uit een half dozijn Spaanse regio’s aansluiten bij het operatieve werk.

Hoe erg is de situatie rond Madrid?

De branden bij Villa del Prado en San Martín de Valdeiglesias trekken voorlopig in andere richtingen, al liggen ze vlak bij elkaar. Samen dwongen ze tot volledige ontruiming van Aldea del Fresno, Navas del Rey, Colmenar del Arroyo, Chapinería, Fresnedillas de la Oliva, Robledo de Chavela, Navalagamella en Zarzalejo. Bewoners van Villa del Prado zelf moeten binnenblijven. Tegen middernacht kwam daar de evacuatie van zo’n 5.000 kampeerders bij op de camping van El Escorial, waarmee de teller voor de hele regio op 63.000 uitkwam. Dit bouwt voort op de nationale noodtoestand die donderdag al werd afgekondigd voor hetzelfde bosbrandfront in het zuidwesten van Madrid.

De wegen M-501 en M-507 blijven afgesloten en een storing in de telecommunicatie legde zestien gemeenten zonder bereik, wat zowel de hulpverlening als het contact tussen bewoners en familie ernstig bemoeilijkt. Marlaska noemt dit vuur “erg moeilijk” te blussen, al hoopt hij dat een draaiende wind en dalende temperaturen ’s nachts een gunstiger blusvenster openen. Het doel is nu vooral te voorkomen dat de vlammen El Escorial en San Lorenzo de El Escorial bereiken.

Wat speelt er in Ávila?

De grootste zorg ligt bij de brand van Burgohondo-Navaluenga, die door windvlagen soms drie kilometer in veertig minuten aflegde. Het vuur verwoestte al meer dan 9.000 hectare met een omtrek van ruim 70 kilometer. Geëvacueerd zijn Burgohondo, Villanueva de Ávila, Hoyo de Pinares en delen van Cebreros, plus de camping van El Burguillo en landhuizen in de natuurreservaat Valle de Iruelas. Navaluenga en El Tiemblo zitten in confinement. Een van de meest hachelijke momenten was de nachtelijke evacuatie van bewoners van verzorgingshuis San Antonio in El Tiemblo naar Cebreros.

De Guardia Civil (de Spaanse rijkspolitie) hield één verdachte aan en onderzoekt een tweede persoon als mogelijke veroorzaker: ze zouden zwaar materieel hebben gebruikt op een plek waar dat verboden was, wat de vonk zou hebben veroorzaakt.

Zijn er ook andere brandhaarden?

Ja. In León dwong het vuur bij Murias de Ponjos zo’n veertig bewoners te vluchten, in Huelva werd Villanueva de las Cruces volledig ontruimd en in Teruel laaide de brand bij Ejulve weer op. Positiever nieuws komt uit Toledo, waar de brand bij Almorox stabiliseert, al vielen daar 43 verwoeste en 286 beschadigde woningen. Ook de brand bij La Mierla in Guadalajara verbetert, met veertien herwonnen gemeenten.

Bij de bosbrand in Ejulve, provincie Teruel, was de brand aanvankelijk onder controle, maar werd weer actief door een windverandering. Daarna moesten meerdere dorpen worden geëvacueerd, wat het blussen bemoeilijkte. Eerder schreven we al over de gevolgen van de brand voor mensen, dieren en insecten. Een imkerfamilie verloor miljoenen bijen toen hun bijenkasten volledig in vlammen opgingen.

Ook in Aragón zorgt de bosbrand bij het dorp Plan in de Pyreneeën voor problemen. Het vuur brandt op grote hoogte en kan alleen met helikopters worden geblust, die al meer dan een week continu aan het blussen zijn. De brandweer hoopt dat de brand minder zal worden als de temperaturen de komende dagen dalen, met mogelijk ook regen in het vooruitzicht.

Wat betekent dit voor Nederlanders en Belgen?

Spanje verloor dit jaar al zo’n 148.000 hectare natuur aan bosbranden, meer dan de helft van al het verbrande oppervlak in de hele Europese Unie. Wie in Madrid, Castilla y León of omliggende regio’s verblijft of er een woning heeft, houdt best rekening met snelle wegafsluitingen en evacuatiebevelen. De Nederlandse ambassade waarschuwde eerder deze zomer al voor het verhoogde risico, een oproep die na deze historische stap alleen maar zwaarder weegt. Wie zich afvraagt hoe dit seizoen zo uit de hand kon lopen, leest de achtergrond in het artikel over de oorzaken achter de stijgende bosbrandcijfers.

Meer dan 1.800 hulpverleners van de UME, Guardia Civil en Protección Civil zijn actief, versterkt door de luchtsteun die zaterdag vanuit Griekenland en Italië arriveert.