Bij grote bosbranden steken Spaanse bosbrandbestrijders soms bewust extra vuur aan. Die tactiek, fuego técnico (technisch vuur), bestaat uit twee methodes: de contrafuego (tegenvuur) en de quema de ensanche (verbredingsbrand), en juist dat beeld voedt nu verwarring op social media.

Terwijl Spanje deze zomer kampt met een van de zwaarste bosbrandseizoenen van de afgelopen jaren, met de recente vlammenzee bij Madrid en Ávila als pijnlijk voorbeeld, duiken opnieuw video’s op waarin brandweerlieden zelf de vlam in de vegetatie zetten. Her en der wordt daarbij gesuggereerd dat de autoriteiten de branden zelf zouden aansteken.

De praktijk is precies het tegenovergestelde. De Unidad Militar de Emergencias nam bij Madrid en Ávila de operationele leiding over, samen met regionale brandweerdiensten zoals Plan Infoca in Andalusië, en gebruikt deze techniek juist om een vuurzee te stoppen voordat die dorpen en natuurgebieden bereikt. Wie de omvang van de huidige crisis wil begrijpen, leest meer in het artikel over de oorzaken achter de stijgende bosbrandcijfers in Spanje.

Wat is technisch vuur precies?

Bij grote, snel oprukkende branden kiezen hulpdiensten soms voor indirecte bestrijding. In plaats van met water rechtstreeks op de vlammen te mikken, leggen ze verderop een verdedigingslinie aan en ontsteken ze daar zelf gecontroleerd vuur. Het factcheckplatform Maldita.es legt uit dat deze aanpak binnen de strategie van indirecte aanval valt, waarbij niet het blussen van de vlammen zelf voorop staat, maar het wegnemen van brandstof voordat het hoofdvuur er aankomt.

Er bestaan twee hoofdvarianten. De quema de ensanche verbreedt een bestaande veiligheidslijn, zoals een weg of een bestaande brandgang, door het tussenliggende gebied preventief te verbranden. Zo ontstaat een brede strook zonder brandstof waar het front tegen vast loopt. De contrafuego werkt subtieler: het vuur wordt vlak voor het front ontstoken en de hete lucht van het naderende hoofdvuur zuigt de vlammen letterlijk naar zich toe, waardoor secundaire vuurhaarden in het reeds verbrande gebied belanden in plaats van verder op te rukken.

Waarom is dit slim en niet gevaarlijk vuur?

Beide technieken vragen om ervaren teams die precies weten wanneer, waar en hoe ze het vuur inzetten. Fernando Álvarez, milieudeskundige met ervaring in Andalusische bosbrandbestrijding, vertelt aan Maldita dat deze aanpak vooral uitkomst biedt wanneer er te weinig blusvoertuigen zijn, het terrein te ruig is voor waterwagens, of het risico dat het vuur zich verder verspreidt te groot wordt. Zonder duidelijke ankerpunten aan begin en einde kan een tegenvuur juist averechts werken en het bestaande vuur voeden in plaats van remmen, dus wordt dit altijd gecoördineerd met de rest van het operatieve team, inclusief de blusvliegtuigen in de lucht.

Waarom denken mensen dat de brandweer zelf brand sticht?

De verwarring ontstaat doordat de beelden op zichzelf schokkend ogen: mensen die met een soort brander, vanuit een auto of zelfs vanuit een helikopter doelbewust vegetatie in brand steken, terwijl er al een enorme rookkolom in de lucht hangt. Zonder context lijkt dat op brandstichting, niet op brandbestrijding. Filmpjes van dit soort acties duiken elk bosbrandseizoen opnieuw op, vaak losgerukt uit hun originele situatie, en worden dan gedeeld met de suggestie dat de overheid of klimaatwetenschap niets met de werkelijke oorzaak te maken heeft. Datzelfde patroon van felle branden dook eerder al op bij de dodelijke bosbrand in Los Gallardos, Almería, waarbij zulke beelden opnieuw voor verwarring zorgden.

Deze techniek moet trouwens niet verward worden met een prescribed burn, een geplande brand die buiten het bosbrandseizoen wordt uitgevoerd om vegetatie te beheren of ecosystemen te herstellen. Dat gebeurt juist wanneer het risico laag is, terwijl fuego técnico een noodmaatregel is tijdens een actief incendio.

Wat betekent dit voor wie in Spanje woont of op vakantie is?

Zie je tijdens je verblijf in Spanje rook opstijgen op meerdere plekken tegelijk, ga er dan niet automatisch van uit dat er iets verdachts gebeurt. De ambassade waarschuwde eerder al voor het verhoogde brandrisico deze zomer, en dat advies blijft onverminderd relevant: houd rekening met plotselinge wegafsluitingen en volg altijd de instructies van de Guardia Civil (Spaanse rijkspolitie) of Protección Civil op. Bij twijfel over een filmpje op social media geldt hetzelfde devies als bij elk ander stuk desinformatie: controleer de bron voordat je het zelf verder verspreidt.