De gewone kameleon verschijnt in Spaanse regio’s waar hij nooit eerder zat. Niet de natuur, maar mensen die het dier meenemen zorgen voor die opmars, en dat is slecht nieuws.

De camaleón común (gewone kameleon) is de enige kameleonsoort van Europa en het enige in bomen levende reptiel op het continent. Van oudsher leeft hij langs de Andalusische kust, in Huelva, Cádiz, Málaga, Granada en Almería, en in de Portugese Algarve. Juist daar verdwijnt hij, vooral door de bouwwoede aan de kust. Tegelijk duikt het dier de laatste jaren op in streken die honderden kilometers verderop liggen.

Biologen melden nieuwe, geïsoleerde groepjes kameleons in Almería, in de regio Murcia rond Cartagena en San Pedro del Pinatar, in de provincie Alicante en zelfs in de Albufera de Valencia (het grote natuurgebied ten zuiden van de stad Valencia). Op die plekken was de soort nooit eerder gezien. Wie of wat zorgt voor die plotselinge verspreiding? Vrijwel altijd de mens.

Dat schrijft de Spaanse krant El País, die het verhaal optekende met hulp van biologen die de soort al decennia volgen. Hun boodschap is kort: neem het dier niet mee, hoe mooi en aardig het ook oogt. De meeste nieuwe populaties ontstaan namelijk door traslocaciones (verplaatsingen): vakantiegangers die een kameleon meenemen naar huis, of boeren die hem uitzetten om insecten te bestrijden.

Hoe kan één kameleon een hele kolonie starten?

De rekensom is simpel. Een volwassen vrouwtje legt tussen de zes en veertig eieren per keer. Daardoor kan één enkel verplaatst dier al genoeg zijn om op een nieuwe plek een levensvatbare groep te vormen. Zo zijn vermoedelijk de populaties in Granada, Almería en delen van Murcia ontstaan.

Het probleem is dat zo’n verplaatsing illegaal is. De kameleon is een beschermde soort. Vangen en in huis houden mag niet. De Guardia Civil (Spaanse politie) treedt op via de eenheid Seprona (de milieudienst van de Guardia Civil), die al meermaals exemplaren in beslag nam die online te koop stonden. Diezelfde dienst onderzocht eerder ook twee mannen die een exotische kaaiman loslieten in een Spaans stuwmeer, een illustratie van hoe verkeerd het uitzetten van dieren kan uitpakken.

Waarom is meenemen zo slecht voor het dier?

Kameleons die uit huizen komen, arriveren vaak in slechte staat bij het opvangcentrum in Málaga. Uitgedroogd, mager, soms gewond. Mensen houden het dier een paar weken, ontdekken dan dat verzorging niet lukt en leveren het in. Een kameleon leeft hooguit vier tot vijf jaar, en elke maand in een verkeerd terrarium telt.

Het verplaatsen van dieren verstoort ook hele ecosystemen. Op Ibiza zorgt een meegelifte slang voor de ondergang van de inheemse hagedis. Dezelfde les geldt voor de kameleon: een dier hoort thuis waar het thuishoort.

Gaat het slecht met de kameleon in Spanje?

Het beeld is dubbel. Landelijk staat de soort te boek als casi amenazada (bijna bedreigd), in Cádiz en Huelva zelfs als kwetsbaar. De verstedelijking van de kust vreet zijn leefgebied weg, en in datzelfde Huelva bedreigde een recente brand in Doñana tientallen reptielensoorten. Tegelijk breidt het verspreidingsgebied zich uit, juist door menselijke verplaatsingen. Het dier verdwijnt op de ene plek en duikt op de andere op.

Dat maakt de kameleon een vreemd geval. Bij soorten als de Iberische lynx, die in 2025 een recordaantal van 2.663 dieren bereikte, is gerichte herintroductie juist een succesverhaal. Bij de kameleon werkt ongecontroleerd uitzetten averechts, omdat niemand de gezondheid van de nieuwe groepjes bewaakt. Het verschil met een doordacht programma, zoals de omstreden terugkeer van de Europese bizon, is groot.